Kompendium zaburzeń psychicznych
Uporządkowany przewodnik po najważniejszych rozpoznaniach: definicje zgodne z klasyfikacjami ICD-10 i ICD-11, objawy, przyczyny, diagnostyka i metody leczenia o udowodnionej skuteczności.
Jak korzystać z kompendium?
Każdy artykuł w kompendium ma taką samą strukturę, aby ułatwić poruszanie się po treści: definicja (z kodami ICD-10 i ICD-11), objawy (poznawcze, emocjonalne i somatyczne), przyczyny według modelu biopsychospołecznego, diagnostyka oraz leczenie oparte na dowodach naukowych (EBM). Artykuły kończą się sekcją najczęstszych pytań i pełną bibliografią.
Pamiętaj: opisy służą edukacji i wstępnej orientacji — nie zastąpią diagnozy. Jeśli rozpoznajesz u siebie opisywane objawy, potraktuj to jako zachętę do konsultacji ze specjalistą, a nie jako gotowe rozpoznanie. Podpowiadamy, jak krok po kroku szukać pomocy.
Dwie klasyfikacje: ICD-10 i ICD-11
W Polsce trwa okres przejściowy między dwiema wersjami Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób. W rozliczeniach z NFZ i dokumentacji medycznej nadal dominuje ICD-10 (kody z literą F, np. F32 — epizod depresyjny), ale ICD-11 jest już oficjalnie wdrażana i zmienia sposób opisywania niektórych zaburzeń:
- zaburzenia osobowości — zamiast sztywnych typów ICD-11 wprowadza ocenę nasilenia i cech wymiarowych,
- C-PTSD (złożony zespół stresu pourazowego) — nowa diagnoza dla następstw przewlekłej, powtarzającej się traumy,
- dystymia — opisywana jako uporczywe zaburzenie depresyjne,
- nowe ujęcie zaburzeń związanych z graniem (gaming disorder) i inne zmiany.
W artykułach podajemy oba systemy kodowania — dzięki temu treść pozostaje zrozumiała niezależnie od tego, którą wersję znajdziesz w swojej dokumentacji.
Zaburzenia nastroju (afektywne)
Grupa zaburzeń wpływających przede wszystkim na stan emocjonalny — od przewlekle obniżonego nastroju po naprzemienne epizody depresji i manii.
Czym różnią się depresja, ChAD i dystymia; wspólne mechanizmy i statystyki.
Czytaj więcej → Depresja klinicznaChoroba ogólnoustrojowa, nie chwilowy smutek: triada depresyjna, maski depresji, leczenie (F32/F33).
Czytaj więcej → Choroba afektywna dwubiegunowaEpizody depresji oraz manii lub hipomanii; rola stabilizatorów nastroju i psychoedukacji.
Czytaj więcej → DystymiaPrzewlekłe, łagodniejsze obniżenie nastroju trwające latami — w ICD-11: uporczywe zaburzenie depresyjne.
Czytaj więcej →Zaburzenia lękowe
Najczęstsza grupa zaburzeń w Polsce — dotyczy około 10% populacji. Dawniej określane zbiorczo jako „nerwice".
Jak działa lęk, kiedy przestaje pełnić funkcję ochronną i staje się zaburzeniem.
Czytaj więcej → Zespół lęku uogólnionego (GAD)„Wolnopłynący lęk" — ciągłe zamartwianie się z objawami somatycznymi.
Czytaj więcej → Lęk panicznyNagłe ataki paniki imitujące zawał serca i mechanizm błędnego koła lęku.
Czytaj więcej → Fobie społeczne i specyficzneSilny lęk przed oceną innych lub konkretnymi sytuacjami i obiektami.
Czytaj więcej →Zaburzenia osobowości
Trwałe wzorce przeżywania i zachowania, które powodują cierpienie osoby lub jej otoczenia. ICD-11 zmienia sposób ich diagnozowania.
Nowe, wymiarowe podejście ICD-11 i przegląd najczęstszych wzorców.
Czytaj więcej → Osobowość z pogranicza (borderline)Niestabilność emocjonalna, lęk przed porzuceniem; terapia DBT jako metoda z wyboru.
Czytaj więcej → Osobowość narcystycznaCierpienie ukryte za fasadą wielkości i krucha samoocena.
Czytaj więcej →Zaburzenia psychotyczne i neuroróżnorodność
Stany, w których dochodzi do utraty kontaktu z rzeczywistością, oraz odmienne wzorce rozwoju układu nerwowego diagnozowane coraz częściej u dorosłych.
Urojenia, omamy i dezorganizacja myślenia; znaczenie wczesnej interwencji.
Czytaj więcej → SchizofreniaFakty zamiast mitów: objawy pozytywne i negatywne, leczenie, rola rodziny.
Czytaj więcej → Neuroróżnorodność u dorosłychADHD i spektrum autyzmu: jak wyglądają u dorosłych i jak przebiega diagnoza.
Czytaj więcej →Model biopsychospołeczny — skąd biorą się zaburzenia?
Współczesna psychiatria nie szuka jednej przyczyny. Zaburzenia psychiczne powstają na styku trzech obszarów, które wzajemnie na siebie wpływają:
- biologia — geny, neuroprzekaźniki, choroby somatyczne, działanie substancji,
- psychika — sposoby myślenia, radzenia sobie ze stresem, doświadczenia z dzieciństwa, trauma,
- środowisko — relacje, sytuacja materialna, praca, samotność, wykluczenie, wydarzenia życiowe.
Dlatego skuteczne leczenie też działa na kilku poziomach jednocześnie: leki (biologia), psychoterapia (psychika) i wsparcie społeczne (środowisko). Więcej o metodach leczenia w Przewodniku po terapiach.
Słowa mają znaczenie
W całym serwisie stosujemy język, który nie sprowadza człowieka do diagnozy: piszemy „osoba chorująca na schizofrenię", a nie „schizofrenik"; „osoba z depresją", a nie „depresyjny". To nie kwestia mody językowej — badania nad stygmatyzacją pokazują, że etykiety utrudniają szukanie pomocy i powrót do zdrowia.
Źródła i bibliografia
- WHO, ICD-11 for Mortality and Morbidity Statistics. icd.who.int (link zewnętrzny, otwiera się w nowej karcie)
- WHO, ICD-10 Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania.
- American Psychiatric Association, DSM-5-TR (2022).
- Instytut Psychiatrii i Neurologii, EZOP II. ezop.edu.pl (link zewnętrzny, otwiera się w nowej karcie)
- Ministerstwo Zdrowia, Wdrożenie ICD-11 w polskim systemie ochrony zdrowia. gov.pl (link zewnętrzny, otwiera się w nowej karcie)
Ostatnia aktualizacja i weryfikacja źródeł: 24 lipca 2026 r. · Poznaj naszą metodologię